FacebookGoogle+

Danfoss: regulacja prędkości obrotowej silników elektrycznych

Silniki elektryczne odpowiadają za największą część zużycia prądu w przemyśle. Z powodu skali wykorzystania, aplikacje napędowe oferują olbrzymie możliwości optymalizacji pod kątem energetycznym. Regulacja prędkości obrotowej napędów maszyn przynosi często zmniejszenie zużycia energii, co jest natychmiast odczuwalne w postaci niższych rachunków za prąd. Rozwiązania napędowe Danfoss oferują duży potencjał energooszczędności, z drugiej zaś strony możliwość szybkiego wdrożenia, czyli cechy najbardziej oczekiwane w procesach usprawniania systemów automatyki.

W trakcie eksploatacji napędu elektrycznego, w zależności od charakterystyki momentu obrotowego obciążenia, możliwe są różne poziomy oszczędności. W zastosowaniach z charakterystyką stałomomentową oszczędność zużycia energii jest tylko wprost proporcjonalna do redukcji momentu i prędkości obrotowej na wale. Natomiast w zastosowaniach ze zmiennym momentem o kwadratowej charakterystyce obciążenia oszczędności te rosną w trzeciej potędze do zakresu zmniejszenia prędkości obrotowej.

Rys. 1. Przetwornice częstotliwości firmy Danfoss oferują duże możliwości zmniejszania kosztów eksploatacji silnikówRys. 1. Przetwornice częstotliwości firmy Danfoss oferują duże możliwości zmniejszania kosztów eksploatacji silników

Korzyści ze stosowania przetwornic 

Automatyczna Optymalizacja Zużycia Energii
W zastosowaniach, w których nie występują szybkie zmiany obciążenia, użytkownik może zastosować Automatyczną Optymalizację Zużycia Energii (AEO) – rys. 2. Przetwornica obniża wówczas namagnesowanie silnika do optymalnego minimum. Efektem jest dodatkowa oszczędność zużycia energii, w stosunku do tej wynikającej ze zmniejszenia obrotów. Funkcja ta sprawdza się przy wszystkich powolnych regulacjach, jakie zwykle spotyka się w układach automatyki pomp i wentylatorów.

Rys. 2. Przetwornice Danfoss oferują m.in. efektywną regulację AEO

Rys. 2. Przetwornice Danfoss oferują m.in. efektywną regulację AEO

Zmniejszenie cykli rozruchu
Regulacja prędkości obrotowej może w wielu zastosowaniach zredukować liczbę uruchomień (rys. 3). Każdy nieregulowany rozruch silnika elektrycznego wymaga dodatkowej energii. W przypadku pomp zużycie energii na uruchomienie wynosi zazwyczaj 5-10% całkowitego zużycia energii, ale istnieją przykłady na to, że na rozruch konieczne jest do 40% energii. Ponadto zmniejszają się prądy szczytowe i obciążenia udaru mechanicznego przy rozruchu. Inne korzyści z zastosowania regulacji prędkości obrotowej to dłuższy czas życia urządzeń z uwagi na zmniejszenie mechanicznego obciążenia ich komponentów. Wszystkie te możliwości dostępne są dzięki zintegrowanym funkcjom oprogramowania zastosowanym w nowoczesnych przetwornicach częstotliwości.

Rys. 3. Przykład wdrożenia: z wprowadzeniem napędów z regulacją prędkości obrotowej w czwartym kwartale doszło do znacznej redukcji rozruchów, a tym samym mechanicznego obciążenia układuRys. 3. Przykład wdrożenia: z wprowadzeniem napędów z regulacją prędkości obrotowej w czwartym kwartale doszło do znacznej redukcji rozruchów, a tym samym mechanicznego obciążenia układu

Zoptymalizowana praca w zakresie obciążeń częściowych
Współczynniki sprawności dla silników indukcyjnych trójfazowych podane są zazwyczaj tylko dla punktu nominalnego. Jeżeli silnik jest zasilany bezpośrednio z sieci i pracuje z obciążeniem poniżej nominalnego, znacznie pogarsza się jego sprawność, z powodu stałych strat mechanicznych i elektromagnetycznych. Praca z przetwornicą częstotliwości zapewnia – w zależności od jakości metody regulacji – zawsze optymalne namagnesowanie silnika. Dlatego też przy zastosowaniu przetwornicy współczynnik sprawności całego układu napędowego nie spada tak bardzo przy pracy z niedociążonym silnikiem. Wyczuwalną poprawę można zauważyć zwykle przy silnikach o mocach powyżej 11 kW.

Dostosowanie cos φ
Wiele przetwornic częstotliwości koryguje cos φ niemal do wartości 1 i redukuje w ten sposób indukcyjny pobór mocy biernej. Tym samym zmniejszają się straty w kablach zasilającym napęd.

Zastosowania układów napędowych
ze stałomomentową charakterystyką obciążenia

Do zastosowań z charakterystyką stałego momentu obciążenia należą takie, w których obciążenie nieznacznie zmienia się przy zmianie prędkości obrotowej w szerszym zakresie. Zaliczają się tutaj między innymi podajniki linii produkcyjnych, taś­mociągi, podnośniki, mieszadła, młyny. Rozważając przykład aplikacji podajnika, gdzie korpus montowanego do samochodu silnika stoi na taśmie produkcyjnej, oczywiste jest, że ciężar korpusu jest zawsze taki sam, obojętnie czy taśma przesuwa się szybko czy wolno. Tym samym moment potrzebny do poruszania tego bloku jest zawsze taki sam. Oczywiście zmieniają się momenty tarcia i przyspieszenia zależnie od stanu pracy, jednak zapotrzebowanie na moment obciążenia jest stałe. Moc, jakiej wymaga taki system, jest proporcjonalna do potrzebnego momentu obrotowego i prędkości obrotowej silnika. Jeżeli możliwe jest zmniejszenie prędkości obrotowej przy stałym obciążeniu, pojawią się bezpośrednio także oszczędności energetyczne.
Często ilość towaru transportowana na taśmie nie jest stała. Jeżeli prędkość taśmy jest dopasowana do transportowanej ilości materiału, możliwy jest nie tylko płynny i ciągły transport, lecz także oszczędność zużywanej energii. Jeżeli jednak dopasowanie prędkości jest niemożliwe lub niepożądane, to i tak w przypadku większości przetwornic częstotliwości możliwa jest oszczędność energii. Regulują one zależnie od obciążenia napięcie wyjściowe silnika. Przetwornica częstotliwości zasila na przykład silnik 400 V w trybie jałowym przy częstotliwości wyjściowej 50 Hz często tylko napięciem 380 V. Przy wzroście obciążenia zaś podnosi wartość napięcia. Jakość takiej regulacji określana jest jakością przetwornicy. Same oszczędności energetyczne, jakie można uzyskać dzięki tej funkcji, jednak nie wystarczają do uzasadnienia inwestycji w przetwornicę częstotliwości.

Rys. 4. Do aplikacji z charakterystyką stałego momentu obciążenia zaliczają się m.in. podajniki linii produkcyjnych, taśmociągi, podnośniki, mieszadła, młynyRys. 4. Do aplikacji z charakterystyką stałego momentu obciążenia zaliczają się m.in. podajniki linii produkcyjnych, taśmociągi, podnośniki, mieszadła, młyny

Zastosowania układów napędowych ze zmiennym momentem
obciążenia o charakterystyce kwadratowej

Układy regulacji obrotów pomp i wentylatorów to najczęstsze zastosowania napędów ze zmiennym momentem obciążenia o charakterystyce kwadratowej. W przypadku pomp należy jednak odróżnić szeroko rozpowszechnione pompy wirowe posiadające zmienną charakterystykę momentu, od pomp mimośrodowych, próżniowych bądź wyporowych, które mają moment obciążenia o stałym przebiegu.
Udział zastosowań pomp i wentylatorów jest ogromny. Około 70% prądu wykorzystywanego do celów przemysłowych w całej UE zużywają silniki elektryczne. Pompy i wentylatory pobierają 37% z tej energii. W handlu, drobnej wytwórczości i sektorze usług w całej UE udział pomp i wentylatorów wynosi nawet około 40%. Prostą, ale bardzo efektywną metodą oszczędzania energii w maszynach przepływowych ze zmiennym momentem obciążenia jest regulacja prędkości obrotowej. Przy zmniejszeniu prędkości obrotowej zapotrzebowania na energię maleje aż w trzeciej potędze. Ten wysoki potencjał oszczędności czyni wszystkie aplikacje z momentem o kwadratowym przebiegu idealnymi obiektami do rozpoczęcia działań zmierzających do analizy energooszczędności.
Dla uniknięcia niespodzianek przy regulacji prędkości obrotowej pomp i wentylatorów, użytkownik powinien w fazie projektowania pamiętać, że wraz ze zmianą prędkości obrotowej zmienia się także punkt roboczy i tym samym współczynnik sprawności maszyny przepływowej.
Zespół złożony z maszyny przepływowej i przetwornicy ze zmiennym zakresem prędkości obrotowej to system, który oszczędza energię. Jeżeli różnica między maksymalną potrzebną mocą a przeciętną pracą z niedociążonym silnikiem jest zbyt duża, dobrym rozwiązaniem jest zastosowanie układu kaskadowego. Także przy przebudowie istniejącego już systemu takie inwestycje zwracają się po krótkim czasie. W układzie kaskadowym pompa z regulacją prędkości obrotowej pokrywa zapotrzebowanie podstawowe. Z chwilą wzrostu zapotrzebowania przetwornica częstotliwości załącza kolejne pompy. W ten sposób pompy pracują możliwie blisko swojego optymalnego współczynnika sprawności. Regulacja pompy zapewnia najlepsze pod względem energetycznym wykorzystanie układu. Taki sam układ może być analogicznie zastosowany do zespołu wentylatorów. W zależności od producenta i wersji, odpowiednie regulatory kaskady są już wbudowane w przetwornicy lub są dostępne jako moduły zewnętrzne.

Rys. 5. Poprzez optymalizację momentu obrotowego i prędkości obrotowej można zwiększyć energooszczędność w wielu zastosowaniach ze stałym momentem obrotowymRys. 5. Poprzez optymalizację momentu obrotowego i prędkości obrotowej można zwiększyć energooszczędność w wielu zastosowaniach ze stałym momentem obrotowym

Rys. 6. Przy zmniejszeniu prędkości obrotowej następuje zmniejszenie zapotrzebowania na energię w funkcji trzeciej potęgi. Zastosowanie przetwornic częstotliwości do regulacji wentylatorów i pomp wirowych amortyzuje się tym samym w wielu zastosowaniach już w ciągu niecałych 2 latRys. 6. Przy zmniejszeniu prędkości obrotowej następuje zmniejszenie zapotrzebowania na energię w funkcji trzeciej potęgi. Zastosowanie przetwornic częstotliwości do regulacji wentylatorów i pomp wirowych amortyzuje się tym samym w wielu zastosowaniach już w ciągu niecałych 2 lat

Szczególne cechy maszyn przepływowych
W przypadku większości układów pompowych lub wentylatorowych zastosowanie znajdują klapy, żaluzje, zawory dławiące, bądź zawory trójdrogowe, które służą do regulacji ciśnienia lub wielkości przepływu. Jeżeli regulacja pompy wirowej odbywa się za pomocą zaworu, poprzez dławienie, punkt roboczy przesuwa się wzdłuż krzywej charakterystyki pracy pompy. Dochodzi jedynie do minimalnej redukcji potrzebnej energii w porównaniu z zapotrzebowaniem dla znamionowego punktu pracy pompy.
W przypadku regulacji wydajności pompy za pomocą zmiany prędkości obrotowej, punkt roboczy przesuwa się wzdłuż krzywej charakterystyki systemu. Przy takim sposobie regulacji zapotrzebowanie na energię spada w trzeciej potędze w porównaniu z regulacją dławieniem. Pompa potrzebuje, przykładowo, przy połowie prędkości obrotowej tylko jedną ósmą poboru mocy.
Przez analogię odnosi się to także do wentylatorów i wszystkich innych typów pomp ze zmiennym kwadratowym przebiegiem charakterystyki momentu obciążenia.
Na wykresie na rys. 7 obok krzywej charakterystyki pompy i systemu narysowano także krzywe graniczne współczynnika sprawności. Można dzięki temu zauważyć, że zarówno przy regulacji dławieniowej, jak i regulacji zmianą prędkością obrotowej, punkt roboczy wychodzi z optimum współczynnika sprawności. Z przedstawionej specyficznej krzywej zużycia energii (dotyczy tylko wybranej pompy) – rys. 8 – można odczytać wpływ regulacji na zmianę współczynnika sprawności pompy. Od 32 Hz w dół dodatkowe straty pompy zaczynają przewyższać oszczędności zużycia energii w stosunku do pracy z nominalnymi parametrami (zasilanie bezpośrednie 50 Hz). W rozpatrywanym urządzeniu energetycznie optymalna częstotliwość wynosi zatem 38 Hz.

Rys. 7. Na wykresie charakterystyk, obok charakterystyki pompy i systemu pokazano także kilka krzywych granicznych współczynnika sprawności. Zarówno przy regulacji dławieniem jak i przy regulacji zmianą prędkości obrotowej, punkt roboczy wychodzi poza optimum współczynnika sprawnościRys. 7. Na wykresie charakterystyk, obok charakterystyki pompy i systemu
pokazano także kilka krzywych granicznych współczynnika sprawności. Zarówno przy
regulacji dławieniem jak i przy regulacji zmianą prędkości obrotowej, punkt roboczy wychodzi poza optimum współczynnika sprawności

Gdyby pompa nie posiadała regulacji prędkości obrotowej, bilans energetyczny byłby znacznie gorszy. W praktyce okazuje się, że właśnie maszyny przepływowe nie zawsze pracują (nie zawsze mogą pracować) w optymalnym punkcie roboczym. Przykładowo, urządzenia klimatyzacyjne muszą latem wykonać większą pracę niż zimą. Ponieważ jednak system musi być zaprojektowany dla maksymalnego zapotrzebowania mocy, skutkuje to nieuchronnie wysokim udziałem czasu pracy układu poniżej parametrów nominalnych. Fakt ten uwzględniają tylko niektórzy producenci układów pompowo-wentylatorowych. Projektują oni system tak, aby zachować rezerwę dla krótkich okresów zapotrzebowania maksymalnej wydajności, ale jednocześnie ustalając optimum sprawności tak by odpowiadało około 70% wydajności pompowania.

Rys. 8. Zużycie energii wybranej pompy przy regulacji prędkości obrotowej. Przy częstotliwości poniżej 32 Hz dodatkowe straty pompy przewyższają oszczędności. W przedstawionym urządzeniu optymalna energetycznie częstotliwość wynosi więc 38 HzRys. 8. Zużycie energii wybranej pompy przy regulacji prędkości obrotowej. Przy częstotliwości poniżej 32 Hz dodatkowe straty pompy przewyższają oszczędności. W przedstawionym urządzeniu optymalna energetycznie częstotliwość wynosi więc 38 Hz

Podsumowanie

Aby zapewnić sukces przy realizacji projektów oszczędzania energii, warto zasięgnąć porady specjalistów w tej dziedzinie. Mają oni niezbędne doświadczenie, które pozwala na ominięcie niebezpieczeństw na drodze do zwiększenia efektywności energetycznej i obliczenia maksymalnych oszczędności dla użytkownika. Firma Danfoss oferuje doradztwo zarówno na etapie przygotowania projektu, jak i na etapie wdrożenia i oddania do ruchu.
Szczegółowe informacje dotyczące przetwornic częstotliwości firmy Danfoss można znaleźć na stronie internetowej www.danfoss.pl/napedy.

Opracowano
na podstawie materiałów
firmy Danfoss

Aktualności

Notowania – GIE

Wyniki GUS

Archiwum

Elektrosystemy

Śledź nas