{"id":11916,"date":"2009-04-10T12:55:08","date_gmt":"2009-04-10T11:55:08","guid":{"rendered":"http:\/\/elektrosystemy.pl\/?p=11916"},"modified":"2015-11-10T15:37:57","modified_gmt":"2015-11-10T14:37:57","slug":"wykorzystanie-norm-w-celu-spelnienia-minimalnych-wymagan-bezpieczenstwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/?p=11916","title":{"rendered":"Wykorzystanie norm w celu spe\u0142nienia minimalnych wymaga\u0144 bezpiecze\u0144stwa"},"content":{"rendered":"

\"ES_04_2009\"<\/a>Wsp\u00f3lnota Europejska zdefiniowa\u0142a dla wsp\u00f3lnego rynku (kt\u00f3rego cz\u0119\u015bci\u0105 jest obszar RP) wymagania bezpiecze\u0144stwa dla maszyn, tworz\u0105c dwa filary bezpiecze\u0144stwa dla maszyn po raz pierwszy wprowadzanych na rynek WE i maszyn u\u017cytkowanych. Poniewa\u017c przepisy prawa w powy\u017cszym zakresie, zar\u00f3wno europejskie, jak i ich krajowe harmonizacje, s\u0105 formu\u0142owane w spos\u00f3b trudny do bezpo\u015bredniego wykorzystania przez projektant\u00f3w \u2013 ustalono, \u017ce wsparcie w celu spe\u0142nienia wymaga\u0144 prawnych mog\u0105 stanowi\u0107 normy europejskie, dzi\u0119ki temu, \u017ce okre\u015blaj\u0105 aktualny stan techniki.<\/strong><\/p>\n

Zasada przedstawiona we wst\u0119pie zosta\u0142a jednak wprost okre\u015blona dla filaru bezpiecze\u0144stwa produkt\u00f3w nowych, a nie dla maszyn u\u017cytkowanych. Jednak, jak zostanie wykazane w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u, normy techniczne dotycz\u0105ce bezpiecze\u0144stwa maszyn i w tym wypadku mog\u0105 by\u0107 w okre\u015blony spos\u00f3b pomocne w spe\u0142nieniu wymaga\u0144. Wynika to z faktu, i\u017c maszyna po raz pierwszy wprowadzana na rynek jest wdra\u017cana do ruchu i staje si\u0119 w konsekwencji maszyn\u0105 u\u017cytkowan\u0105, a pozosta\u0142e podstawowe czynno\u015bci, takie jak konserwacja, zmiana lokalizacji (transportowanie) czy inne, s\u0105 identyczne dla maszyn nowych i u\u017cywanych.
\nOczywi\u015bcie w praktyce w u\u017cytkowaniu znajduje si\u0119 obecnie wiele maszyn, kt\u00f3re zosta\u0142y wprowadzone po raz pierwszy na rynek przed wej\u015bciem Polski w struktury europejskie i niekt\u00f3re z nich nie musz\u0105 posiada\u0107 oznaczenia CE. Czyli s\u0105 to po cz\u0119\u015bci maszyny, przy kt\u00f3rych projektowaniu nie uwzgl\u0119dniano spe\u0142nienia zasadniczych wymaga\u0144 bezpiecze\u0144stwa. Maszyny te mog\u0105 by\u0107 oczywi\u015bcie u\u017cytkowane zgodnie z prawem, ale musz\u0105 spe\u0142nia\u0107 warunki narzucone dla bezpiecznego stanowiska pracy \u2013 czyli sprecyzowane jako minimalne.<\/p>\n

\"Rys.

Rys. 1. Dwa filary bezpiecznego produktu w odniesieniu do maszyn<\/p><\/div>\n

Deklaracja zgodno\u015bci<\/strong><\/p>\n

W zakresie roli norm, warto przyjrze\u0107 si\u0119 deklaracji zgodno\u015bci, kt\u00f3ra towarzyszy wprowadzeniu na rynek maszyny nowej. Jest to pisemne potwierdzenie przez producenta zachowania zgodno\u015bci produktu z wymaganiami bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3re musi precyzowa\u0107, jakie konkretne akty prawne zosta\u0142y spe\u0142nione. Z tego powodu konieczne jest przytoczenie w\u0142a\u015bciwych rozporz\u0105dze\u0144 lub ustaw wprowadzaj\u0105cych dane dyrektywy odnosz\u0105ce si\u0119 do bezpiecze\u0144stwa w Polsce. Aby zachowa\u0107 informacje przydatne w obrocie mi\u0119dzynarodowym, trzeba przytoczy\u0107 okre\u015blenia akt\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, czyli Dyrektyw. Kolejnym wa\u017cnym elementem jest wyliczenie podstawowych norm, kt\u00f3re wykorzystano w danym przypadku, aby spe\u0142ni\u0107 wymagania bezpiecze\u0144stwa. Lista powinna zawiera\u0107 dokumenty podstawowe, kt\u00f3re w powo\u0142aniach odnosz\u0105 si\u0119 przecie\u017c do ewentualnych innych norm. Wa\u017cne, aby by\u0142y to normy polskie zgodne z europejskimi (PN-EN) zwi\u0105zane bezpo\u015brednio z zagadnieniami bezpiecze\u0144stwa i zharmonizowane z dan\u0105 Dyrektyw\u0105. Przy czym, je\u017celi dla danego rodzaju maszyny istnieje norma szczeg\u00f3\u0142owa typu \u201eC\u201d, to bezwzgl\u0119dnie powinna by\u0107 ona przytoczona, o ile zosta\u0142a wykorzystana. Ponadto wa\u017cnym elementem deklaracji zgodno\u015bci jest wskazanie drogi post\u0119powania. Najcz\u0119\u015bciej stosuje si\u0119 procedur\u0119 oceny zgodno\u015bci zwan\u0105 modu\u0142em \u201eA\u201d, czyli wewn\u0119trzn\u0105 kontrol\u0119 produkcji. W przypadku, gdy maszyna zosta\u0142a wymieniona w za\u0142\u0105czniku nr 2 rozporz\u0105dzenia o wymaganiach zasadniczych, to konieczne jest podj\u0119cie wsp\u00f3\u0142pracy z jednostk\u0105 notyfikowan\u0105, a w \u015blad za tym uj\u0119cie tego faktu w tre\u015bci deklaracji. Poniewa\u017c jednostka notyfikowana r\u00f3wnie\u017c z regu\u0142y pos\u0142uguje si\u0119 adekwatnym zestawem norm zharmonizowanych, logiczne jest, aby tutaj zachodzi\u0142a zgodno\u015b\u0107. Deklaracja zgodno\u015bci wykonana w spos\u00f3b opisany wy\u017cej wskazuje, \u017ce producent przeprowadzi\u0142 procedur\u0119 osi\u0105gania zgodno\u015bci z zasadniczymi wymaganiami bezpiecze\u0144stwa wykorzystuj\u0105c normy, a wi\u0119c spe\u0142ni\u0142 przepisy prawa korzystaj\u0105c z zasady domniemania.<\/p>\n

Wybrane elementy wymaga\u0144 minimalnych<\/strong><\/p>\n

Wymagania minimalne obowi\u0105zuj\u0105ce pracodawc\u00f3w w Polsce zosta\u0142y zawarte w rozporz\u0105dzeniu Ministra Gospodarki [4]. Wymagania te mo\u017cna generalnie podzieli\u0107 na dwie grupy:
\n\u2022 og\u00f3lne \u2013 dla maszyn i innych urz\u0105dze\u0144 technicznych,
\n\u2022 dodatkowe \u2013 dla specyficznych maszyn i urz\u0105dze\u0144.
\nDo drugiej grupy zaliczy\u0107 nale\u017cy maszyny mobilne oraz urz\u0105dzenia przeznaczone do podnoszenia \u0142adunk\u00f3w.
\n\"ram_siem2\"<\/p>\n

Listy kontrolne<\/strong>
\nNajcz\u0119\u015bciej przyj\u0119tym sposobem kontroli spe\u0142nienia wymaga\u0144 minimalnych jest technika wykorzystuj\u0105ca listy kontrolne. Przyk\u0142ady takich list mo\u017cna znale\u017a\u0107 w wielu miejscach w sieci Internet (np. na stronie Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy) oraz w licznych publikacjach. Chocia\u017c mo\u017cna oczywi\u015bcie pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 list\u0105 o charakterze og\u00f3lnym, celowe wydaje si\u0119 sporz\u0105dzenie list specjalizowanych dla danych \u2013 wyst\u0119puj\u0105cych w zak\u0142adzie rodzaj\u00f3w maszyn. Listy takie s\u0105 w\u00f3wczas z regu\u0142y z jednej strony bardziej szczeg\u00f3\u0142owe, a z drugiej lepiej dopasowane do badanych obiekt\u00f3w, co minimalizuje prawdopodobie\u0144stwo pope\u0142nienia b\u0142\u0119d\u00f3w. Poniewa\u017c czynno\u015bci kontrolne zwi\u0105zane z badaniem przez pracodawc\u0119 aktualnego stanu spe\u0142nienia przez maszyn\u0119 lub urz\u0105dzenie wymaga\u0144 minimalnych bezpiecze\u0144stwa powinny by\u0107 wykonywane wielokrotnie w czasie eksploatacji, warto zadba\u0107 o posiadanie list kontrolnych wysokiej jako\u015bci.<\/p>\n

Kontrole<\/strong>
\nMaszyny powinny by\u0107 kontrolowane okresowo, w cyklu nieprzekraczaj\u0105cym 5 lat, lub w przypadku wyst\u0105pienia sytuacji specjalnych, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105:
\n\u2022 wykonanie zmian w maszynie,
\n\u2022 wyst\u0105pienie istotnych dla maszyny zjawisk przyrodniczych (np. pow\u00f3d\u017a),
\n\u2022 wyd\u0142u\u017cony post\u00f3j (braku u\u017cywania) maszyny,
\n\u2022 wyst\u0105pienie niebezpiecznych uszkodze\u0144 oraz wypadk\u00f3w przy pracy.
\nPoniewa\u017c zapisy towarzysz\u0105ce kontroli nale\u017cy przechowywa\u0107 przez okres co najmniej 5 lat do dyspozycji organu kontrolnego, warto zastanowi\u0107 si\u0119, jak powinno wygl\u0105da\u0107 badanie. Wszystkie czynno\u015bci zwi\u0105zane z bezpiecze\u0144stwem zaleca si\u0119 wykonywa\u0107 jako z g\u00f3ry zaplanowane, to znaczy nale\u017cy utworzy\u0107 zesp\u00f3\u0142 o wystarczaj\u0105cych kwalifikacjach. Mo\u017ce on sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z pracownik\u00f3w danej firmy \u2013 o zr\u00f3\u017cnicowanych specjalno\u015bciach oraz obowi\u0105zkach. Logiczne wydaje si\u0119 zaanga\u017cowanie pracownik\u00f3w dzia\u0142u utrzymania ruchu, jako specjalist\u00f3w od \u015brodk\u00f3w technicznych bezpiecze\u0144stwa, pracownik\u00f3w zarz\u0105dzaj\u0105cych procesem produkcji, jako os\u00f3b znaj\u0105cych specyfik\u0119 stanowisk pracy, oraz oczywi\u015bcie s\u0142u\u017cb BHP, jako specjalist\u00f3w w zakresie indywidualnych \u015brodk\u00f3w ochrony oraz procedur zachowa\u0144 wymaganych od pracownik\u00f3w w zakresie r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w bezpiecze\u0144stwa. Je\u017celi dana firma posiada wdro\u017cony system zarz\u0105dzania bezpiecze\u0144stwem (np. OHSAS 18001 [13]), logiczne jest wdro\u017cenie w tym systemie odpowiedniej procedury i do\u0142\u0105czenie do zespo\u0142u przedstawicieli dzia\u0142u zarz\u0105dzania systemem (mo\u017ce to by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zintegrowany system zarz\u0105dzania, kt\u00f3rego podstaw\u0119 stanowi norma ISO 9001 [14]). Czynno\u015bci badania mog\u0105 by\u0107 zgodnie z prawem wykonywane przez tak skonstruowany zesp\u00f3\u0142, poniewa\u017c mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce spe\u0142niony jest warunek posiadania odpowiednich kwalifikacji.
\nPoniewa\u017c istnieje szereg specjalizowanych firm zajmuj\u0105cych si\u0119 doradztwem w zakresie bezpiecze\u0144stwa przemys\u0142owego, mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c wykonanie tych czynno\u015bci zleci\u0107 na zewn\u0105trz, ale pracownicy danej firmy z definicji dysponuj\u0105 najlepsz\u0105 wiedz\u0105 na temat specyfiki danego zak\u0142adu, lepsz\u0105 od os\u00f3b z zewn\u0105trz. Osoby z zewn\u0119trznych firm specjalizowanych maj\u0105 z kolei z regu\u0142y wi\u0119ksze do\u015bwiadczenie prowadz\u0105c czynno\u015bci nieustannie w wielu podmiotach gospodarczych, dlatego optymalnym rozwi\u0105zaniem wydaje si\u0119 podj\u0119cie pr\u00f3by utworzenia zespo\u0142u mieszanego, z\u0142o\u017conego z pracownik\u00f3w i os\u00f3b zewn\u0119trznych.<\/p>\n

Procedura<\/strong>
\nKolejnym krokiem jest ustalenie listy maszyn i urz\u0105dze\u0144, kt\u00f3re maj\u0105 zosta\u0107 poddane kontroli i podzielenie ich na grupy, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 badane wed\u0142ug takiej samej listy kontrolnej. Nast\u0119pnie nale\u017cy opracowa\u0107 listy kontrolne dla ka\u017cdej z grup urz\u0105dze\u0144. Listy te powinny zawiera\u0107 pytania dotycz\u0105ce kolejno wszystkich wymaga\u0144 minimalnych w\u0142a\u015bciwych dla danej maszyny (w konkretnym przypadku nie ka\u017cde wymaganie wymienione w rozporz\u0105dzeniu musi mie\u0107 sens praktyczny). Na ka\u017cde z pyta\u0144 mo\u017cna udzieli\u0107 w og\u00f3lnym wypadku jednej i tylko jednej w trzech odpowiedzi: spe\u0142nia wymagania (Tak), nie spe\u0142nia ich (Nie) lub nie dotyczy (tych odpowiedzi w prawid\u0142owo skonstruowanej li\u015bcie, dostosowanej do danej maszyny zasadniczo nie powinno by\u0107). Przy czym pytania nale\u017cy w zakresie ca\u0142ej listy formu\u0142owa\u0107 w taki spos\u00f3b, aby w wypadku, gdy maszyna spe\u0142nia wszystkie wymagania bezpiecze\u0144stwa, wszystkie odpowiedzi konsekwentnie by\u0142y takie same (np. Tak). Je\u017celi zostanie stwierdzone, \u017ce jakie\u015b wymaganie nie jest spe\u0142nione, nale\u017cy oddzielnie je wyszczeg\u00f3lni\u0107 z podaniem przyczyny, terminu przewidywanego usuni\u0119cia niezgodno\u015bci i wskazaniem osoby odpowiedzialnej za usuni\u0119cie problemu. Gdy niezgodno\u015b\u0107 zostanie usuni\u0119ta, nale\u017cy to komisyjnie potwierdzi\u0107 i za\u0142\u0105czy\u0107 ewentualne dane zwi\u0105zane, np. protok\u00f3\u0142 pomiar\u00f3w o\u015bwietlenia czy ha\u0142asu itp.<\/p>\n

\"Rys.

Rys. 2. Element sterowniczy urz\u0105dze\u0144 zatrzymania awaryjnego<\/p><\/div>\n

Kryteria<\/strong>
\nPoza okre\u015bleniem procedury organizacji badania spe\u0142nienia wymaga\u0144 minimalnych, nale\u017cy ustali\u0107 kryteria, na podstawie kt\u00f3rych ustala\u0107 mo\u017cna spe\u0142nienie danego wymagania z listy kontrolnej. Poza og\u00f3ln\u0105 informacj\u0105 na ten temat zawart\u0105 w rozporz\u0105dzeniu, niezb\u0119dne wydaje si\u0119 ustalenie \u015bcis\u0142ych kryteri\u00f3w technicznych.
\nJedn\u0105 z metod jest, podobnie jak w wypadku okre\u015blania zgodno\u015bci z wymaganiami zasadniczymi, pos\u0142u\u017cenie si\u0119 normami. W kolejnym rozdziale przedstawione zostan\u0105 wybrane przyk\u0142ady takiego post\u0119powania. Nie nale\u017cy jednak liczy\u0107, \u017ce w normach mo\u017cna znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na wszystkie pytania, poniewa\u017c wymagania minimalne i zasadnicze r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119, a normy zharmonizowane s\u0105 opracowywane z my\u015bl\u0105 o produktach nowych, to znaczy takich, kt\u00f3re w zakresie bezpiecze\u0144stwa s\u0105 projektowane zgodnie ze wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 wiedz\u0105 na ten temat. Maszyna wyprodukowana niekiedy znacznie wcze\u015bniej mo\u017ce by\u0107 trudna do dostosowania do wymaga\u0144 zasadniczych. A w\u0142a\u015bnie do tego sprowadza\u0142yby si\u0119 podejmowane czynno\u015bci w wypadku bezwzgl\u0119dnego wykorzystania ca\u0142ego przewidzianego zestawu norm. Trudno by by\u0142o zatem rozr\u00f3\u017cni\u0107 wspomniane dwa rodzaje wymaga\u0144.
\nSens tworzenia dw\u00f3ch odr\u0119bnych filar\u00f3w bezpiecze\u0144stwa produktu w odniesieniu do maszyn polega na zrozumieniu praktycznej r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy maszyn\u0105 now\u0105, czyli projektowan\u0105 od podstaw (m\u00f3wi\u0105c najpro\u015bciej \u201eod pustej kartki papieru\u201d), a istniej\u0105cym obiektem poddawanym dzia\u0142aniom dostosowawczym.
\nIstnieje oczywi\u015bcie jeszcze jedna droga, polegaj\u0105ca na przeniesieniu w wyniku modernizacji maszyny u\u017cytkowanej do filaru produktu nowego, ale w takim wypadku produkt finalny nie powinien by\u0107 ju\u017c traktowany jako u\u017cywany, lecz zak\u0142ada si\u0119, i\u017c \u201estara\u201d maszyna stanowi jedynie rodzaj zbioru element\u00f3w konstrukcyjnych, kt\u00f3re potraktowane jako cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe wraz z innymi elementami lub urz\u0105dzeniami s\u0142u\u017cy\u0107 maj\u0105 do wykonania nowej maszyny. W tym scenariuszu produkt finalny jest oczywi\u015bcie maszyn\u0105 po raz pierwszy wprowadzan\u0105 na rynek, czyli z oznaczeniem CE i deklaracj\u0105 zgodno\u015bci. W tym wypadku oczywi\u015bcie ca\u0142y proces redukcji ryzyka powinien by\u0107 realizowany zgodnie z procedur\u0105 przewidzian\u0105 dla maszyn nowych.<\/p>\n

Przyk\u0142ady zastosowania norm<\/strong><\/p>\n

Jak wspomniano wy\u017cej, rol\u0105 norm jest wskazanie projektantom szczeg\u00f3\u0142owych wytycznych, zgodnych z liter\u0105 prawa zawartego w przepisach \u2013 kt\u00f3re w wielu wypadkach s\u0105 zbyt og\u00f3lne dla bezpo\u015bredniego wykorzystania. Mo\u017cliwo\u015bci zastosowania zapis\u00f3w norm w odniesieniu do tekst\u00f3w rozporz\u0105dze\u0144 przedstawiono poni\u017cej, na kilku konkretnych przyk\u0142adach.<\/p>\n

\"Rys.

Rys. 3. Os\u0142ona wiertarki sto\u0142owej<\/p><\/div>\n

Elementy sterownicze<\/strong>
\nI\u00a0tak na przyk\u0142ad w rozporz\u0105dzeniu [2] jest zapis: \u201eElementy sterownicze powinny by\u0107:<\/em>
\n 1) Wyra\u017anie widoczne, rozpoznawalne i, w koniecznych przypadkach, odpowiednio oznakowane;\u201d<\/em>
\nA w rozporz\u0105dzeniu [4] odpowiedni zapis jest nast\u0119puj\u0105cy:
\n\u201e1. Elementy sterownicze, kt\u00f3re maj\u0105 wp\u0142yw na bezpiecze\u0144stwo pracownik\u00f3w, powinny by\u0107 widoczne i mo\u017cliwe do zidentyfikowania oraz odpowiednio oznakowane.\u201d<\/em>
\nJak wida\u0107, s\u0105 to w obu wypadkach okre\u015blenia do\u015b\u0107 og\u00f3lne, chocia\u017c wymagania przez nie stwarzane s\u0105 jednoznaczne. Wa\u017cne jest jednak, w jaki spos\u00f3b mo\u017cna prze\u0142o\u017cy\u0107 je na konkretne rozwi\u0105zanie projektowe. Aby to okre\u015bli\u0107, nale\u017cy skorzysta\u0107 z zasady domniemania i wykorzysta\u0107 normy zharmonizowane, w celu ustalenia niezb\u0119dnych parametr\u00f3w wa\u017cnego elementu sterowniczego, kt\u00f3rym jest w tym wypadku przycisk zatrzymania awaryjnego. W projekcie t\u0142umaczenia normy PN-EN 60204-1: 2006 znajduje si\u0119 zapis: \u201eElementy sterownicze urz\u0105dze\u0144 zatrzymania awaryjnego powinny by\u0107 barwy czerwonej. Je\u017celi bezpo\u015brednio wok\u00f3\u0142 elementu uruchamiaj\u0105cego znajduje si\u0119 t\u0142o, to powinno by\u0107 barwy \u017c\u00f3\u0142tej. Patrz tak\u017ce ISO 13850<\/em>.\u201d
\nJak wida\u0107 z powy\u017cszego przyk\u0142adu, norma techniczna podaje nie tylko szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 wyk\u0142adni\u0119 \u201eodpowiedniego oznakowania\u201d przycisku wy\u0142\u0105czenia awaryjnego, ale i odwo\u0142uje si\u0119 w odpowiednim miejscu do innej, bardziej szczeg\u00f3\u0142owej normy [6]. Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje r\u00f3wnie\u017c fakt, i\u017c logiczne jest zastosowanie wyk\u0142adni danej normy zar\u00f3wno w wypadku zgodno\u015bci z wymaganiami zasadniczymi, jak i minimalnymi, poniewa\u017c czerwona barwa przycisku na \u017c\u00f3\u0142tym tle stanowi zadowalaj\u0105ce kryterium warunku widoczno\u015bci. Minimalizuje r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 pope\u0142nienia b\u0142\u0119du w identyfikacji przycisku o tej wa\u017cnej funkcji, przy za\u0142o\u017ceniu, i\u017c czerwona barwa nie mo\u017ce by\u0107 stosowana do innych przycisk\u00f3w w jego otoczeniu.<\/p>\n

Os\u0142ony maszyn lub ich cz\u0119\u015bci<\/strong>
\nInnym przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 kwestia dotycz\u0105ca stosowania os\u0142on maszyn lub ich cz\u0119\u015bci. Zar\u00f3wno przepisy dotycz\u0105ce maszyn nowych, jak i b\u0119d\u0105cych w u\u017cytkowaniu przewiduj\u0105 liczne i zbie\u017cne ze sob\u0105 warunki nak\u0142adane na os\u0142ony zar\u00f3wno sta\u0142e, jak i ruchome. Os\u0142ony zatem powinny by\u0107 mi\u0119dzy innymi: mocne (o trwa\u0142ej konstrukcji), same nie mog\u0105 stanowi\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a zagro\u017cenia, nie mog\u0105 by\u0107 \u0142atwo usuwalne, powinny by\u0107 usytuowane w odpowiedniej odleg\u0142o\u015bci od strefy zagro\u017cenia, co wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z ich rozmiarem lub mo\u017cliwo\u015bci\u0105 bezpo\u015bredniej penetracji (np. wielko\u015b\u0107 otwor\u00f3w, g\u0119sto\u015b\u0107 siatki itd.), nie powinny ogranicza\u0107 pola widzenia i og\u00f3lnie powinny ogranicza\u0107 dost\u0119p tylko do niebezpiecznych stref maszyny.
\nWymienione wy\u017cej warunki s\u0105 transponowane przez liczne normy na konkretne parametry os\u0142on, przy czym, analogicznie jak w przypadku rozwa\u017ca\u0144 dotycz\u0105cych przycisku stopu awaryjnego, warunki stawiane os\u0142onom dla maszyn po raz pierwszy wprowadzanych na rynek i b\u0119d\u0105cych w u\u017cytkowaniu s\u0105 podobne. W tym wypadku bardzo wa\u017cna norma PN-EN ISO 13857 [9] okre\u015bla szczeg\u00f3\u0142owo warto\u015bci oraz metody pomiarowe zwi\u0105zane zar\u00f3wno z planowaniem wielko\u015bci os\u0142on, jak ich usytuowania oraz gabaryty ewentualnych otwor\u00f3w. Punktem wyj\u015bcia do opracowania danych, kt\u00f3re niniejsza norma zawiera, s\u0105 wymiary antropometryczne oraz parametry ergonomiczne cz\u0142owieka (typowe dla mieszka\u0144ca Europy). Nale\u017cy oczywi\u015bcie zak\u0142ada\u0107, i\u017c s\u0105 one w\u0142a\u015bciwe zar\u00f3wno dla maszyn nowych jak i u\u017cytkowanych.
\nPodobne rozwa\u017cania mo\u017cna przeprowadzi\u0107 dla oceny prawid\u0142owo\u015bci umiejscowienia wyposa\u017cenia ochronnego ze wzgl\u0119du na pr\u0119dko\u015bci zbli\u017cania si\u0119 cz\u0119\u015bci cia\u0142a cz\u0142owieka. Szczeg\u00f3\u0142y techniczne w niniejszej sprawie precyzuje norma PN-EN 999+A1 [10], kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c w znacznej mierze jest oparta na danych antropometrycznych i ergonomicznych, a wi\u0119c w kr\u00f3tkim horyzoncie czasowym niezmiennych. Mo\u017cna zatem przyj\u0105\u0107, \u017ce jest ona u\u017cyteczna zar\u00f3wno dla maszyn po raz pierwszy wprowadzanych na rynek, jak i u\u017cytkowanych.
\nW przypadku prowadzenia rozwa\u017ca\u0144 nad os\u0142onami nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce spe\u0142niaj\u0105 one nie tylko rol\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na ograniczeniu dost\u0119pu do stref niebezpiecznych, ale r\u00f3wnie\u017c powinny skutecznie chroni\u0107 przed emisjami, promieniowaniem, wyrzutami itd. W takim wypadku istotne znaczenie ma ustalenie w\u0142a\u015bciwej ich wytrzyma\u0142o\u015bci lub przepuszczalno\u015bci. Podstawowe warunki w tym wzgl\u0119dzie precyzuje norma PN-EN 953 [11]. Podobnie jak uczyniono to wy\u017cej, mo\u017cna w tym zakresie przeprowadzi\u0107 rozwa\u017cania, czy pogl\u0105dy na jakiekolwiek emisje itd. zmieniaj\u0105 si\u0119 w czasie, a wi\u0119c czy zasadne jest stosowanie os\u0142on wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie uwa\u017canych za odpowiednie w maszynach starych. Odpowied\u017a brzmi oczywi\u015bcie tak, chocia\u017cby z powodu istnienia na rynku oferty licznych os\u0142on gotowych lub prefabrykowanych, wyprodukowanych w zgodno\u015bci z normami. Poza tym generalna tendencja do zaostrzania z czasem wymaga\u0144 bezpiecze\u0144stwa ma zastosowanie i tutaj, zatem nowszej konstrukcji os\u0142ony z pewno\u015bci\u0105 nie b\u0119d\u0105 mniej przydatne.
\nZatem przyk\u0142adowo, warunki narzucone w rozporz\u0105dzeniu o wymaganiach minimalnych [4] precyzuj\u0105 mi\u0119dzy innymi, \u017ce os\u0142ony i oczywi\u015bcie urz\u0105dzenia ochronne: \u201epowinny mie\u0107 mocn\u0105 (trwa\u0142\u0105) konstrukcj\u0119<\/em>\u201d oraz \u201enie mog\u0105 stwarza\u0107 zagro\u017cenia<\/em>\u201d. W rozporz\u0105dzeniu [2] wprowadzaj\u0105cym wymagania zasadnicze, odno\u015bne warunki s\u0105 podobne: \u201eos\u0142ony i urz\u0105dzenia ochronne powinny mie\u0107 wytrzyma\u0142\u0105 konstrukcj\u0119<\/em>\u201d i \u201enie powinny powodowa\u0107 \u017cadnego dodatkowego ryzyka<\/em>\u201d. Tak wi\u0119c nie istniej\u0105 przes\u0142anki przeciwdzia\u0142aj\u0105ce stosowaniu norm jako technicznych materia\u0142\u00f3w wspieraj\u0105cych dob\u00f3r os\u0142on maszyny u\u017cytkowanej.
\nNale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce ju\u017c modyfikacja maszyny polegaj\u0105ca na zast\u0105pieniu os\u0142ony optoelektronicznymi elementami bezpiecze\u0144stwa mo\u017ce prowadzi\u0107 do zmiany ryzyka (wywo\u0142ywa\u0107 konieczno\u015b\u0107 przeprowadzenia nowej oceny ryzyka), a w konsekwencji prowadzi\u0107 do zakwalifikowania danej modernizacji maszyny jako \u201eg\u0142\u0119bokiej\u201d.
\nGeneruje to zmian\u0119 statusu maszyny do poziomu \u201ejak nowa\u201d i w konsekwencji konieczno\u015b\u0107 zadeklarowania zgodno\u015bci z wymaganiami zasadniczymi bezpiecze\u0144stwa oraz oczywi\u015bcie nadania oznaczenia CE.<\/p>\n

\"Rys.

Rys. 4.\u00a0Znaki\u00a0ostrzegawcze\u00a0wymienione\u00a0w normie [6]<\/p><\/div>Zakres odpowiedzialno\u015bci<\/strong><\/p>\n

Normy mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c przydatne w zakresie definiowania odpowiedzialno\u015bci. Do\u015b\u0107 cz\u0119sto w rozwa\u017caniach na temat bezpiecze\u0144stwa pojawia si\u0119 problem wykonania dostaw czy us\u0142ug przez ostatecznego u\u017cytkownika maszyny, czyli na w\u0142asny u\u017cytek. Powstaje w\u00f3wczas pytanie, jak traktowa\u0107 tak\u0105 sytuacj\u0119. Ot\u00f3\u017c na przyk\u0142ad w normie PN-EN 60204-1 [5] mo\u017cna znale\u017a\u0107 definicj\u0119 dostawcy (3.54) i w uwadze zamieszczonej pod niniejsz\u0105 definicj\u0105 przeczyta\u0107, \u017ce u\u017cytkownik mo\u017ce tak\u017ce wyst\u0105pi\u0107 jako dostawca dla samego siebie. Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce system nie pozostawia luk w zakresie odpowiedzialno\u015bci za produkt, w przypadku importu na potrzeby w\u0142asne r\u00f3wnie\u017c wprowadza si\u0119 produkt na teren wsp\u00f3lnego rynku, a wi\u0119c istnieje konieczno\u015b\u0107 zadeklarowania zgodno\u015bci z wymaganiami zasadniczymi. Wed\u0142ug tej samej definicji modernizacja wykonana w spos\u00f3b nie generuj\u0105cy zmiany statusu maszyny na \u201ejak nowa\u201d mo\u017ce by\u0107 jak najbardziej zrealizowana wewn\u0119trznymi si\u0142ami u\u017cytkownika. Oczywi\u015bcie odpowiedzialno\u015b\u0107 w tym wypadku pozostaje przy pracodawcy, kt\u00f3ry jest jednocze\u015bnie u\u017cytkownikiem.<\/p>\n

Oznakowanie ostrzegawcze<\/strong><\/p>\n

Kolejnym istotnym problemem jest kwestia oznakowania ostrzegawczego maszyny. Jest to ostatni, trzeci etap procesu redukcji ryzyka znanego z normy PN-EN ISO 12100-1 [12]. Oczywi\u015bcie tak zdefiniowany proces redukcji ryzyka wyst\u0119puje tylko w wymaganiach zasadniczych, ale wymagania minimalne [4] r\u00f3wnie\u017c okre\u015blaj\u0105 konieczno\u015b\u0107 odpowiedniego oznakowania maszyny: \u201eMaszyny wyposa\u017ca si\u0119 w: […] znaki ostrzegawcze i oznakowania konieczne do zapewnienia bezpiecze\u0144stwa pracownik\u00f3w<\/em>.\u201d
\nPoniewa\u017c stosowane znaki s\u0105 dla wszystkich urz\u0105dze\u0144 takie same, mo\u017cna korzysta\u0107 z zalece\u0144 normy PN-EN 60204-1 (rys. 4), np. w zakresie:
\n\u2022 oznakowania punktu przy\u0142\u0105czenia przewodu ochronnego (punkt 8.2.6 [6]),
\n\u2022 oznakowania zagro\u017cenia pora\u017ceniem elektrycznym (punkt 16.2.1 [6]),
\n\u2022 czy oznakowania zagro\u017cenia gor\u0105c\u0105 powierzchni\u0105 (punkt 16.2.2 [6]).
\nTakie znaki dost\u0119pne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c po prostu w handlu.<\/p>\n

mgr in\u017c. Marek Trajdos, <\/strong>
\nAutor jest pracownikiem <\/strong>
\nfirmy T-System Projekt<\/strong>
\nmgr in\u017c. Wies\u0142aw Monkiewicz<\/strong>
\nAutor jest pracownikiem <\/strong>
\nfirmy Siemens<\/strong><\/p>\n

Artyku\u0142 zosta\u0142 opracowany<\/strong>
\nna podstawie materia\u0142\u00f3w<\/strong>
\nKlubu Paragraf 34<\/strong><\/p>\n

Bibliografia<\/p>\n

[1] Parlament Europejski i Rada, Dyrektywa 98\/37\/WE z dnia 22 czerwca 1998 r. w sprawie zbli\u017cenia ustawodawstw Pa\u0144stw Cz\u0142onkowskich odnosz\u0105cych si\u0119 do maszyn, Dz. U. L 207 z 23.7.1998, str. 1, 1998
\n[2] Minister Gospodarki, Rozporz\u0105dzenie z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymaga\u0144 dla maszyn i element\u00f3w bezpiecze\u0144stwa, Dz. U. Nr 259, poz. 2170, 2005
\n[3] Rada Wsp\u00f3lnot Europejskich, Dyrektywa 89\/655\/EWG z dnia 30 listopada 1989 r. dotycz\u0105ca minimalnych wymaga\u0144 w dziedzinie bezpiecze\u0144stwa i higieny u\u017cytkowania sprz\u0119tu roboczego przez pracownik\u00f3w podczas pracy, 1998
\n[4] Minister Gospodarki, Rozporz\u0105dzenie z dnia 30 pa\u017adziernika 2002 r. w sprawie minimalnych wymaga\u0144 dotycz\u0105cych bezpiecze\u0144stwa i higieny pracy w zakresie u\u017cytkowania maszyn przez pracownik\u00f3w podczas pracy, Dz. U. Nr 191, poz. 1596, 2002
\n[5] Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN 60204-1 Bezpiecze\u0144stwo maszyn. Wyposa\u017cenie elektryczne maszyn. Cz\u0119\u015b\u0107 1: Wymagania og\u00f3lne., 2006
\n[6] Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN ISO 13850 Bezpiecze\u0144stwo maszyn \u2013 Stop awaryjny \u2013 Zasady projektowania., 2006
\n[7] Trajdos M., Monkiewicz W., Os\u0142ony w systemie bezpiecze\u0144stwa maszyny, Bezpiecze\u0144stwo Przemys\u0142owe. Tom 2., 2008, 117-121
\n[8] Niechoda Z., Schweitzer T., Normalizacja dobrowolna i bezpiecze\u0144stwo, Bezpiecze\u0144stwo Przemys\u0142owe. Tom 2., 2008, 9-11
\n[9] Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN ISO 13857 Bezpiecze\u0144stwo maszyn \u2013 Odleg\u0142o\u015bci bezpiecze\u0144stwa uniemo\u017cliwiaj\u0105ce si\u0119ganie ko\u0144czynami g\u00f3rnymi i dolnymi do stref niebezpiecznych., 2008
\n[10] Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN 999+A1 Bezpiecze\u0144stwo maszyn \u2013 Umiejscowienie wyposa\u017cenia ochronnego ze wzgl\u0119du na pr\u0119dko\u015bci zbli\u017cania cz\u0119\u015bci cia\u0142a cz\u0142owieka (oryg.)., 2008
\n[11] Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN 953 Maszyny \u2013 Bezpiecze\u0144stwo \u2013 Og\u00f3lne wymagania dotycz\u0105ce projektowania i budowy os\u0142on sta\u0142ych i ruchomych, 1999
\n[12] Polski Komitet Normalizacyjny, PN-EN ISO 12100-1 Bezpiecze\u0144stwo maszyn \u2013 Poj\u0119cia podstawowe, og\u00f3lne zasady projektowania \u2013 Cz\u0119\u015b\u0107 1: Podstawowa terminologia, metodologia, 2005
\n[13] Occupation Health and Safety Assessment Series 18001, 2007
\n[14] Polski Komitet Normalizacyjn y, PN-EN ISO 9001 Systemy zarz\u0105dzania jako\u015bci\u0105 \u2013 Wymagania, 2009
\n[15] Ustawa Kodeks Pracy, Dz. U. Nr 21, poz. 94, 1998<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wsp\u00f3lnota Europejska zdefiniowa\u0142a dla wsp\u00f3lnego rynku (kt\u00f3rego cz\u0119\u015bci\u0105 jest obszar RP) wymagania bezpiecze\u0144stwa dla maszyn, tworz\u0105c dwa filary bezpiecze\u0144stwa dla maszyn po raz pierwszy wprowadzanych na rynek WE i maszyn u\u017cytkowanych. Poniewa\u017c przepisy prawa w powy\u017cszym zakresie, zar\u00f3wno europejskie, jak i ich krajowe harmonizacje, s\u0105 formu\u0142owane w spos\u00f3b trudny do bezpo\u015bredniego wykorzystania przez projektant\u00f3w \u2013…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":11922,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[829],"tags":[381],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11916"}],"collection":[{"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11916"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11916\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11989,"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11916\/revisions\/11989"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11916"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11916"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/elektrosystemy.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11916"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}